Internationaal Politiek

De media als onderdeel van Noord-Koreaans rookgordijn

Apr 20, 2017 Sven Veldhuizen

Het nieuws staat weer bol van berichtgeving omtrent Noord-Korea. Het oplopende conflict wordt door elk medium uitgelicht en uitvoerig besproken. Zo worden er links en rechts apocalyptische uitspraken gedaan en passeert het begrip ‘Derde Wereldoorlog’ meermaals de revue. Terecht? Misschien wel, maar waar de waarheid in elke oorlog als eerst verdwijnt, lijkt hij in deze op voorhand al verdwenen te zijn.

Veel machtsvertoon maar niet de verwachte kernproef. Toch zegt Noord-Korea klaar te zijn voor een oorlog. “Het is moeilijk te zeggen of dit een realistische uitspraak is,” vertelt Casper van der Veen. “Dit soort uitspraken passen in het patserige karakter van Noord-Korea. De crux is: Noord-Korea is zelfs zonder kernwapens makkelijk instaat om een stad als Seoul te bereiken. De stad ligt maar op een nietige zestig kilometer van het noorden af,” vervolgt hij. Van der Veen schrijft voor het NRC en is na zijn studie geschiedenis de journalistiek ingerold. Zijn expertise: de Koude Oorlog. Zijn interesse hierin is naar eigen zeggen geëscaleerd en doorgeslagen op de geschiedenis en het handelen van Noord-Korea.

Niet alleen Van der Veen zit bovenop de gebeurtenissen in Noord-Korea, maar zoals eerder vermeld, is het in vrijwel alle media terug te vinden. Maar hoe kan het zijn dat er zoveel informatie uit een bijna geïsoleerd land bij ons terecht komt? “Een buitenlandse journalist kan zijn werk simpelweg niet uitvoeren binnen Noord-Korea,” verklaart Van der Veen. Toch lijkt het mogelijk om nieuws van het schiereiland te vergaren. “De meeste informatie wordt via Yonhap verkregen. Dit is een Zuid-Koreaans persbureau die vooral in het Engels publiceert.”

Hoewel Yonhap neutraal zou zijn, blijft het voor sommige media nog steeds lastig om juiste informatie uit het land te verkrijgen. Dit is deels hun eigen schuld, zo raadplegen zij de verkeerde media en gaan ze regelmatig de fout in met hun copy-pastebeleid. Niet alleen wordt de staatspropaganda, waarin Kim Jong-un de almachtige alleenheerser is, overgenomen, maar ook de Engelstalige Noord-Koreaanse staatsmedia worden nauwlettend in de gaten gehouden. Deze wordt soms zonder enige controle overgenomen.

“Het ironische is dat zo sterk de nadruk wordt gelegd op dat feiten lastig te checken zijn, dat niemand dat ook doet”, laat Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden, weten in een interview met Van der Veen. Op deze manier houden de media het land geïsoleerd en onvoorspelbaar. Het westen draagt zelf bij aan de afstand tot het land. “Er is mondiaal vraag naar nieuwe verhalen over Noord-Korea. Hoe sappiger, hoe beter. De normale journalistieke standaarden worden overboord gegooid met het idee: ‘Het is Noord-Korea – niemand weet wat daar gebeurt,” zei John Delury, docent Oost-Azië-studies, in 2013 tegen de Guardian.

Het rookgordijn
De focus ligt dus op incidenten en de korte termijn. Hierdoor wordt het beeld vertekend en worden de echte problemen over het hoofd gezien of vergeten. Zo zouden Noord-Koreanen in eenhoorns geloven. Maar het verhaal over de ‘unicorn lair’, bleek echter een vertaalfout die klakkeloos door de media was overgenomen. Het zou gaan om een oud-Aziatisch mythologisch wezen waarnaar verwezen werd.

Daarnaast is het erg zwart-wit van de media om Kim Jong-un als alleenheerser te zien. Het beleid bestaat namelijk uit meerdere facties bestaande uit kopstukken die nog door zij vader zijn aangesteld. “Hierdoor moet je goed kijken naar wie werkelijk de touwtjes in handen heeft,” vertelt Van der Veen.

Koren op de molen
De onjuiste en met clichés doordrenkte berichtgeving is precies wat het Noord-Koreaanse regime graag wil. Zowel op binnen- als buitenlands niveau, profiteert het van de karige en uit de context getrokken berichtgeving. Zo houden wapenproeven de spanningen tussen de VS en Noord-Korea in stand. Door het creëren van vijanden wordt het dictatoriale regime – beschermer van het volk – in stand gehouden en als rechtvaardig beschouwd.

“Noord-Korea is een projectiescherm voor al onze rare gedachten,” vertelt Breuker in het interview met Van der Veen. Dit projectiescherm is precies het rookgordijn dat wij zelf hebben gecreëerd. Achter het rookgordijn spelen de échte problemen zich af. Zo komt, door al het nieuws over bommen en granaten, het leed van de bevolking en mensenrechtenschendingen mondjesmaat naar voren. Het nieuws wordt nog schrijnender als blijkt dat er Noord-Koreaanse dwangarbeiders werkzaam zijn in Polen en Malta.

Dit blijkt uit een onderzoek van een Leidse werkgroep die onder leiding van Breuker het hierboven genoemde onderwerp onderzoekt. “Het gegeven feit wordt simpelweg ontkent. De Europese Unie heeft de afgelopen jaren voor een bepaalde aanpak gekozen dat we moeten blijven praten en onderhandelen met Noord-Korea om zo hervorming door te voeren,” vertelt Van der Veen. “Daarnaast hopen ze dat de terugkerende arbeiders de verhalen over democratie, kennis en de waarden en normen binnen de westerse samenleving mee terugnemen naar hun thuisland,” vervolgt hij.

Vice heeft een documentaire gemaakt over de Noord-Koreaanse dwangarbeiders. ‘Cash for Kim.’

Waakzaam zijn
Hoewel de politiek vasthoudt aan hun manier van aanpak is het aan de media de taak om kritisch te blijven. Journalisten zijn er voor waarheidsvinding, dienen de politiek, maar vooral het publiek. “Het is aan ons, journalisten, om dit soort verhalen te blijven analyseren, onderzoeken en publiceren,” legt Van der Veen uit. Dus waar de waarheid soms verdwijnt of simpelweg niet gezien wordt, is het de taak van de media dit toch boven water te krijgen.