N&A

Sjoerd Van Heugten: ‘Als documentairemaker ben je ook automatisch filmmaker’

Apr 18, 2017 Janna Hoofs

Het begon allemaal met een grap van een vriendin die een vriendin had met een uniek beroep. Toch dacht documentairemaker Sjoerd Van Heugten dat hij hier wel iets mee kon doen. Hij besloot met vrienden een documentaire te maken over een escortbedrijf voor mensen met een beperking. Het verhaal werd een succes ; na deze documentaire kreeg hij nog een verhaal en nog een verhaal. Nu heeft hij al een aantal documentaires gemaakt en is hij bezig met de montage van een documentaire in de gevangenis.

Wat waren je doelstellingen voor je eerste documentaire?
“De insteek bij mijn eerste documentaire was om te kijken hoe het uitpakte. We gaan dit gewoon gratis maken en geven dit aan een omroep die het kan uitzenden, was het idee. Dat had twee redenen, één omdat je dan echt je eigen baas bent. Als je een budget krijgt moet je je toch aan bepaalde regels houden. Daarnaast geef je ook een visite kaartje af. Het tweede was dat wij naar onszelf maar ook naar andere wilden bewijzen wat wij konden als filmmakers.”

Je wilt mensen iets laten zien waar ze nog niet over hebben nagedacht

Wat betekent het maken van documentaires voor jou?
“Het vertellen van mooie en bijzondere verhalen. Bij die sekszorgdocumentaire, heb ik veel reacties gekregen van mensen die er niet bij stil staan dat mensen met een beperking ook behoeftes hebben. Daar gaat het om. Nu ben ik bezig met een documentaire over het leven in de gevangenis, wat gebeurt daar allemaal? We hebben er wel ideeën bij maar wat je wil laten zien is hoe het echt is. Je wilt mensen iets laten zien waar ze nog niet over hebben nagedacht. Dat vind ik wel heel belangrijk. Het liefst wil ik nog dat ze een half uur na de documentaire er nog over praten.”

Zie je jezelf meer als een documentairemaker of als een filmmaker?
“Ik vind dat je als documentairemaker ook automatisch filmmaker bent. Een documentaire hoeft er niet minder goed uit te zien dan een film. Dat zie je ook steeds vaker terug komen. Kijk naar de Netflix-serie  ‘Making a murderer’, er hebben nog nooit zoveel mensen naar een documentaire van tien uur gekeken. Het is een waargebeurd verhaal maar het lijkt op een film . Vaak zie je bij documentaires dat het een beetje houtje-touwtje in elkaar geflanst is. Mijn uitgangspunt is juist, ook al maak je een documentaire met echte mensen, dan nog blijft het wel gewoon TV. Mensen moeten op de bank gaan zitten en vermaakt worden, niet alleen maar informatie krijgen.”

Hoe zorg jij ervoor dat je documentaires interessant zijn om te kijken?
“Ik maak trailers. Zo probeer je mensen lekker te maken en naar binnen te lokken. Verder is het ook de opbouw. Ik begin vaak met een bepaalde stelling of vraag waarmee je het onderwerp neer zet. Vervolgens werk ik dat uit. Met de gevangenisdocumentaire zou ik zomaar kunnen beginnen met iemand die vertelt ‘Het is goed dat ik hier zit.’ Je vraagt je dan gelijk af ‘waarom dan?’ ‘Wat heeft hij gedaan?’ Door bepaalde spanning te creëren, wil je mensen ook informeren. Terwijl hij vertelt waarom hij in de gevangenis zit, laat je ook de samenleving binnen die vier muren zien.”

Nooit een plan B hebben

Wat zijn criteria voor een goede documentaire?
“Wat mij betreft als je ook vermaakt wordt, dat het weg kijkt als een film en dat het visueel aantrekkelijk is om naar te kijken. Je informeert mensen terwijl je ze vermaakt. In mijn optiek moet je een interessant verhaal dus wel zo brengen dat het ook interessant is om naar te kijken. Bij een band, dat zal ik ook nooit vergeten, treden ze op in Paradiso en ze hebben net de laatste noot gespeeld en ze worden weer naar buiten gekegeld in de regen, want de volgende band moet weer optreden. In de zaal zie je dat niet, je kijkt naar het optreden en drinkt erna nog een biertje. Dingen die je niet snel zou zien en die je ook laten nadenken.”

Moest je ook tijdens een van je documentaires objectief zijn en hoe heb je dat gedaan?
“Niemand is 100 procent objectief, dat is een illusie, maar ik ben geen politiek verbonden filmmaker. Iedereen heeft zijn eigen overtuigingen en ideeën, dat kun je niet uitschakelen en dat is ook niet erg. Ik wil laten zien hoe het écht is. Bij de sekszorg ga ik ook niet zeggen dat het fantastisch is en dat het er moet zijn. Dat moeten mensen zelf beslissen.”

Heb je ooit een gouden tip gekregen over documentaires maken die je zelf ook toepast?
“Nooit een plan B hebben. Dat is een tip die me altijd is bijgebleven. Dat is wel makkelijker gezegd dan gedaan, ik hou me er ook niet altijd aan moet ik toegeven. In de praktijk moet je ook gewoon een plan B hebben voor als het mis gaat. Ik ben een tijdje aan de filmacademie in Boedapest gaan studeren. Ik wilde weten hoe die producties gemaakt werden. Daar kreeg ik toen een lezing van een bekende Hongaarse regisseur en die zei:  ‘Je moet geen plan B hebben, gewoon volle bak voor plan A gaan. Als je moet, dan lukt dat ook.’”