N&A

Michel Spekkers: “Ik ben niet de beste vrienden met het Openbaar Ministerie, dat mag duidelijk zijn”

Jan 21, 2017 Sabine Schults

Een interview met Michel Spekkers

Freelance journalist en documentairemaker Michel Spekkers vertrok eind december met collega Stefan Beck via Warschau, Moskou en Rostov naar Donetsk. Een van de plaatsen die Spekkers tijdens zijn reis bezoekt, is de rampplek in Oost-Oekraïne waar vlucht MH17 van Malaysia Airlines in 2014 neerstortte. Aan boord zaten 298 personen, onder wie 193 Nederlanders. Niemand overleefde de ramp. Twee-en-een-half jaar na de ramp vindt Spekkers in het rampgebied onder andere wrakstukken, resten van persoonlijke bezittingen en menselijke resten, en neemt deze mee. Spekkers heeft de afgelopen dagen veel kritiek over zich heen gekregen, vanwege een ongelukkig geplaatste tweet, maar met name omdat hij een stuk menselijk bot heeft meegenomen. 

Er is veel ophef over het feit dat u menselijke botresten heeft meegenomen van de rampplek MH17. Heeft u daar spijt van?
“Nee, nee, nee. Geen seconde. Dat zou ik zo nog een keer doen. Nu we ook weten dat het gaat om een botrest van een slachtoffer, had ik misschien meer botresten mee moeten nemen. Toen ik de botten vond had ik het eerst naar buiten gebracht via Twitter. Op een slechte manier, een vrij tactloze manier. Er is ook veel ophef over geweest vanuit de nabestaanden. Ik heb ook echt honderd keer mijn excuses aangeboden. Die tweet zou ik niet nog een keer sturen. De manier waarop ik mij geprofileerd heb naar buiten toe verdient geen schoonheidsprijs. Voor de rest denk ik niet dat ik iets verkeerd heb gedaan.”

Waarom heeft u de botresten meegenomen?
“Ik keek toevallig gisteren mijn beelden terug. Op het moment dat ik de botresten vind, is het eerste wat ik zeg dat ik niet zeker weet wat het is. Ik denk dat het een botrest is, maar het kan van een dier zijn, maar ook van een mens zijn. Ik heb het meegenomen, omdat… Ten eerste: als ik er alleen foto’s van zou maken, dan kun je er moeilijk DNA-testen op doen. Je kunt er niet achter komen wat voor bot het nu eigenlijk is, en ook niet of het van een slachtoffer is. Dan heb je expliciet het bot nodig. Ten tweede dacht ik: als het wel van een mens is, van een slachtoffer van MH17, dan horen die hier niet open en bloot te liggen. Dan hoort het terug in Nederland te zijn. Het verbaast mij dat wij dat zo hebben achtergelaten als land zijnde. Dit zegt iets over het onderzoek dat gedaan is en hoe het is afgerond. Ik wilde het bot meenemen met als doel er onderzoek naar te laten doen, het over te dragen aan de autoriteiten en om een sterk punt te maken dat er na twee-en-een-half jaar nog steeds dingen te vinden zijn.”

“Ik dacht dat het nog wel eens botresten konden zijn”

Wat had u te zoeken in het rampgebied?
“Ik was in Donetsk, enkele kilometers van het rampgebied vandaan. Vlakbij de frontlinie. Mijn doel was om een item te maken over het dagelijkse leven daar. Over het geluid en het oogpunt van de mensen die er wonen. En daarnaast om te onderzoeken wat de Russische invloeden er nu daadwerkelijk zijn. Er kwam onder andere ter sprake dat er nog heel veel restanten liggen. Dat vond ik vreemd. Ik dacht dat we het afgesloten hadden en dat alles terug naar Nederland was. Toen heb ik besloten om één dag naar het rampgebied te gaan. Om eens rond te lopen en eens te kijken en te praten met de mensen, over toen, en wat erna gebeurde. Toen stuitten we inderdaad op restanten. Voornamelijk kleine dingen zoals metalen, aluminium, plastic en wat dingen waarvan ik dacht dat het nog wel eens botresten konden zijn.”

Verschillende media spreken ervan dat u de MH17-resten langs de douane op Schiphol wilde smokkelen. Hoe zit dat?
“Ik ben niet de beste vrienden met het Openbaar Ministerie, dat mag duidelijk zijn. Op Schiphol kwamen wij er niet uit. Dat kwam puur door bronbescherming. Het OM wilde al mijn kaarten kopiëren: telefoons, laptops, camera’s, audiorecorders, alles. Ik beriep mij op mijn bronbescherming, omdat negentig procent van de data helemaal niets met MH17 te maken heeft. Vervolgens gooit het OM een bericht de wereld in dat ik probeer te smokkelen, terwijl ik dat nooit getracht heb zelfs. Vanaf dag één dat zij mij belden, toen ik nog in Donetsk zat, heb ik aangegeven dat ik de data vrijwillig zou overdragen. Het is wel een bericht dat door alle media wordt overgenomen, zonder wederhoor.”

“Ik heb de andere weg gekozen”

Het MH17 rampgebied, daar kun je toch niet heel makkelijk komen?
“Het is niet heel makkelijk. Het hangt er een beetje af welke weg je kiest. Als je het enkel politiek bekijkt, dan zou je via Oekraïne het gebied in moeten. Wij erkennen de DNR niet als land, maar Oekraïne wel. Om via Oekraïne te reizen is vrij moeilijk. Er is een oorlog gaande. Dus via de frontlinie de grens over gaan is kiezen voor de moeilijkste weg. Ook worden veel van de vergunningen voor journalisten afgewezen. Maar ik heb de andere weg gekozen. Bij Rusland ben ik de grens over gegaan met het gebied van de DNR. Die heeft gewoon een eigen grenspost. Daar heb ik een visum gekregen. Ik ben naar het persbureau van Donetsk gegaan en heb gevraagd om een perskaart. Ik heb zowel de normale als de militaire accreditatie gekregen voor tien dagen. Dat betekent dat ik vrijwel overal kon komen.”

Wat voor voorbereidingen treft u voordat u naar zo’n gebied gaat?
“We zijn twee maanden bezig geweest met voorbereiden. Eerst om een goede relatie te hebben met de instanties die er voor jou toe doen. Je papierwerk in orde hebben, je visums en dat soort zaken. Ook moet je je goed inlezen in het gebied, op de hoogte zijn van wie er belangrijke rollen spelen en het conflict goed in de gaten houden. Wat is de status van het daadwerkelijke conflict? Op welke frontlinies wordt er gevochten? Is er een staakt-het-vuren ja of nee? Het is belangrijk dat je je veiligheidsspullen bij hebt, dus een kogelvrij vest, helm en goede apparatuur. Daarnaast moet je zorgen dat je lijntjes goed geregeld hebt met Nederland. Dus als er iets gebeurt, dat buitenlandse zaken op de hoogte is, dat je een contactpersoon hebt en iemand kan volgen waar je bent. Je moet geen stomme keuzes maken. Je moet afwegen hoe ver je bijvoorbeeld naar de frontlinie toe gaat, of je mensen die met je mee zijn vertrouwt en je mening een beetje achterwegen laten en vooral de mensen hun mening laten uiten.”

Heeft u advies voor aankomend journalisten?
“Geloof niet altijd alles wat je ziet of hoort, want de realiteit kan al snel anders zijn. Het is heel makkelijk om te zeggen: ‘al die mensen daar zijn terroristen’. Want dat is hoe Oekraïne en Nederland dat ziet, formeel gezien. Die rebellen bezetten een gebied. Maar als je met zo’n insteek daar heen gaat dan kom je nooit ergens achter. Je moet openstaan. Ik heb bijvoorbeeld gebruik gemaakt van wat controversiële contactpersonen. Dat moet je doen als journalist zijnde, om daadwerkelijk bij de waarheid te komen. Voor hetzelfde geld word je tegengehouden bij de grenzen en dan zie je helemaal niets.

“Omdat de NOS dat schrijft, is dat zo”

We hebben genoeg journalisten die kopiëren en plakken. Neem dit geval dan: er is één nabestaande geweest die in een interview heeft gezegd dat hij het niet fijn vond wat ik getweet had. Bij de volgende krant werd dat ‘alle nabestaanden’ die kritiek zouden hebben op mijn werkwijze. Terwijl ik ook reacties krijg van nabestaanden, die soms wel kritiek hebben, maar ook waarderen wat ik doe. Maar, omdat de NOS dat schrijft, is dat zo.”