Internationaal

Shaun Matsheza: Globetrotter voor persvrijheid

Mediadeskundige Shaun Matsheza reist vaak en veel. Toch vond hij een uurtje tijd om op 12 januari een bezoek te brengen aan de Fontys Hogeschool Journalistiek. Het vliegtuig stond daarna weer op hem te wachten, naar een bestemming waar hij journalisten coacht om de persvrijheid in landen te verbeteren. Als ervaringsdeskundige had hij een belangrijke tip: “Neem je vrijheid niet voor lief.”

Matsheza is geboren en getogen in Zimbabwe, een land waar weinig persvrijheid is. Kritiek uiten op president Mugabe is bijvoorbeeld gevaarlijk. Als docent en voorzitter van de raad op de universiteit van Zimbabwe leerde hij zijn studenten op te komen voor hun mening, maar dit was in strijd met de wet. Daarop besloot hij naar Nederland te verhuizen en te gaan studeren in Maastricht. Vanuit Nederland reist hij namens Radio Netherlands Worldwide telkens voor enkele weken naar een land waar journalisten worstelen met hun journalistieke vrijheid, zoals Cambodja en zijn vaderland Zimbabwe.

Wat is de taak van Radio Netherlands Worldwide?
“Wij proberen de journalisten te wijzen op de mogelijkheden die er zijn om openlijk debat te voeren. Die mogelijkheden zijn vaak beperkt. In landen waar de vrijheid van meningsuiting beperkt is, zijn er vooral mogelijkheden op online gebied. Mensen hebben soms geen telefoon, maar wel toegang tot internet. Daar proberen we vooral de focus op te leggen.”

Hoe reageren journalisten op uw trainingen?
“Als coach leggen we nooit de focus op de slechte toestand. Wij maken vaak de vergelijking met Nederland, dat behoort tot de top vijf landen met de meeste persvrijheid. Zo beginnen de journalisten langzaam kansen te zien om hun journalistieke capaciteiten op een legale manier uit te kunnen breiden. We werken vaak met instanties die al steun hebben van regering, dat helpt. Journalisten zien soms niet meteen waar de zere plek ligt in hun land. Ze werken in eerste instantie in de journalistiek om er hun brood mee te verdienen. Maar net als bij iedere andere journalist zit bij hen, hoe klein misschien ook, een drive om de situatie in hun land te duiden en de waarheid aan het licht te brengen.”

U noemde Nederland als voorbeeld, hoe kijkt u aan tegen westerse media?
“Ik ben blij dat ik in een land woon waar zoveel persvrijheid is. In de westerse media is het belangrijk om het echte nieuws van nepnieuws gescheiden te houden. Journalisten zijn de belangrijkste spelers hierin, vooral jonge journalisten hebben een natuurlijk wantrouwen voor nepnieuws omdat zij bekender zijn met fenomenen als photoshoppen. Het gaat tegenwoordig al een stapje verder. Zo weten zij dat je foto’s kunt aanpassen, maar niet dat je ook video’s kunt manipuleren. Ga daar niet te luchtig mee om. In het Westen is veel vrijheid van meningsuiting. Neem deze vrijheid niet voor lief.”

Foto: LinkedIn/ Michiel Bles