Kunnen tekeningen journalistiek zijn? Ja zeker!
Dat bewijzen Joost Pollmann en Jules Calis wel. Joost, zelf journalist, stelde een tentoonstelling over stripjournalistiek samen en gaat met zijn pasverschenen boek de Stripprofessor in op de non-fictie strip. Jules verscheen onlangs met zijn journalistieke strip ‘Gevlucht’ in het Brabants Dagblad en BN DeStem. Hij brengt al ruim zes jaar met veel passie verhalen in beeld, uit binnen- en buitenland.

Maar wanneer is een tekening journalistiek, welke onderwerpen zijn geschikt en welke rol kan het spelen voor bijvoorbeeld een krant of website? Jules en Joost geven antwoord.

Welke soorten getekende journalistiek zijn er?
Joost: “Je hebt getekende verslaggeving. Sommige tekenaars maken echte strips, andere maken losse prenten waarin heel veel informatie zit.
Dan heb je ook nog ‘documentary illustration’, dat zijn bijvoorbeeld infographics. Maar eigenlijk vindt elke getalenteerde tekenaar zijn eigen type stripjournalistiek uit. Dat is een kwestie van stijl, persoonlijkheid en optiek.”

Journalistieke strip van Jules Calis over Syrische vluchtelingen.

Welke onderwerpen zijn geschikt voor het maken van journalistieke tekeningen?
Joost: “In principe is elk onderwerp geschikt. Van rechtbankportretten tot frontberichten, maar per onderwerp zullen de journalistieke stijlen erg verschillen. Sommige tekenaars zijn puur bezig met registreren, anderen zijn politiek-activistisch.”

Jules: “Het maken van een strip kost wel veel tijd. Actualiteiten zijn daardoor wat minder geschikt. Wanneer die tekening eenmaal af is, heeft het nieuws je alweer ingehaald.”

Wanneer je tekening af is, heeft het nieuws je alweer ingehaald

Kosten alle journalistieke strips zoveel tijd?
Joost: “Daar kun je niet één antwoord op geven. Zo maakt bijvoorbeeld Guusje Kaayk ter plekke tekeningen van dans-, muziek- en theatervoorstellingen, maar Jeroen Janssen werkt rustig een paar jaar aan een boek.”

Wanneer is een tekening eigenlijk journalistiek?
Joost: “Wanneer hij een niet- verzonnen situatie weergeeft. Dat kan iets heel actueels zijn, maar het kan ook de weergave zijn van langere studie.”

Zijn er nog bepaalde eisen waaraan het moet voldoen?
Jules: “Stripjournalisten horen zich net als andere verslaggevers gewoon te houden aan de waarde en normen van de journalistiek.
Ondanks dat ik, in tegenstelling tot een fotograaf, het beeld helemaal zelf kan invullen, moet het uiteindelijk wel langs de feiten kunnen worden gelegd.”

Column in stripvorm

Welke rol kan de getekende journalistiek spelen voor een journalistiek medium?
Jules:  “Tekeningen zijn universeel, ze geven in een opslag een beeld of vertellen een verhaal; ook wanneer je de bijbehorende tekst nog niet gelezen hebt.”

Joost: “Ze voegen een esthetisch element toe aan de verslaggeving, maar ook ‘human interest’: je kunt je met een getekende weergave makkelijker identificeren met de beschreven personen, ze zijn minder abstract. Bovendien is het handschrift van de tekenaar altijd persoonlijk.”

Jules: “Voor snel nieuws is het wat mij betreft niet echt geschikt. Wel kan je de tijd nemen om bijvoorbeeld een heftig verhaal, op een doordachte manier te tekenen.”

Wat is de kracht van de getekende vorm van journalistiek?  Wat zijn de voor- en nadelen ten op zichten van bijvoorbeeld video- of schrijvende journalistiek?
Jules: “Het mooie aan tekenen is dat je bijvoorbeeld ook het verleden opnieuw kan reconstrueren.”

Joost:  “Het belangrijkste nadeel is de traagheid, maar daarin schuilen ook voordelen. Nu.nl vraagt lezers bijvoorbeeld foto’s te mailen die gemaakt zijn met de smartphone. Dat levert zeer snelle journalistiek op, maar zonder goede reflectie. Die zit juist wel in het werk van tekenaars die bedachtzaam een gebeurtenis weergeven.”

Het belangrijkste nadeel is traagheid

Jules: “In bepaalde omstreden gebieden, is het fijner om te tekenen. Want je weet niet hoe mensen gaan reageren als je ineens een camera op ze richt. Zo ging ik voor een reportage naar een vluchtelingenkamp. De mensen daar wilden niet op de foto. Ik  heb de situatie toen getekend. In plaats van dat de mensen op afstand bleven, kwamen ze allemaal om me heen staan om te kijken wat ik aan het doen was.”

Strip over vluchtelingenkamp Duinkerke

Wordt er door de media al veel gebruik gemaakt van getekende journalistiek?
Joost: “In Nederland véél te weinig. Süddeutsch Zeitung, The Guardian, de tijdschriften XXI en La Revue Dessinée in Frankrijk zijn voorbeelden van hoe het ook kan.”

Hoe zien jullie de toekomst van de getekende journalistiek?
Joost: “Drawing the Times, The cartoon Movement en Mindshakes zijn Nederlands platforms op het internet die laten zien hoe stripjournalistiek werkt. Nu moeten ze nog gelezen worden door een breed publiek. De vraag is hoe je het publiek weet te bereiken en vast te houden.

Jules: “Ik hoop dat mijn stripverhaal Gevlucht echt deuren open heeft gezet; dat de traditionele media hebben gezien wat er allemaal mogelijk is binnen de stripjournalistiek.”

Joost: “Het medium stripjournalistiek als zodanig is kansrijk, maar zoals veel dingen in deze wereld ook afhankelijk van effectieve marketing.”

Jules:  “Er is ook wel interesse. Maar wanneer mijn getekende reportage over een bepaald onderwerp af is, is er vaak al een schrijvende reportage over geweest. Een medium zal er dan niet snel nog een keer aandacht aan besteden.  Dat is de pech die je kan hebben.”

 

Jules Calis

Tekenen is de grootste passie van Jules Calis. Waar hij in 2010 begon met vooral lugubere tekeningen, ging hij in het tweede jaar van zijn opleiding Autonome Beeldende kunst meer met beeldverhalen werken.

Na vele tekeningen en zijn het opzetten van zijn eigen blog, kwam in 2015 zijn eerste boek uit: ‘Van Brabant naar Afghanistan… en terug’. Jules: “Daarvoor heb ik verschillende militairen en veteranen geïnterviewd.”

Bosnië, Libanon, Israël; Jules is met zijn potlood en papier al op veel plekken geweest.

Hij werkt vaak samen met schrijvend journalist David Oranje; die hij heeft ontmoet op een cursus verslaggeving in conflictgebieden. “Iedereen keek raar op toen er ineens een stripjournalist aanwezig was.” Maar met David deelt hij de passie voor journalistiek én strip.

Maar hoe gaat Jules bij het maken van een journalistieke strip te werk? De Mediaredactie ging bij hem langs.

Image Credits: Jules Calis.