De media beïnvloeden met tekst en beeld de kijk van hun consumenten over een bepaald onderwerp, wat tot discussies leidt en meningen doet opwaaien. Maar hoe zit dit met kunst? De symboliek achter het naakte beeld van Donald Trump en muurschilderingen tegen geweld in Mexico hebben veel losgemaakt. Een aantal voorbeelden uit de 20e en 21e eeuw.

The emperor has no balls – Indecline

De anarchistische groepering Indecline uit Californië plaatste naar aanleiding van de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 een naaktstandbeeld van Donald Trump in vijf Amerikaanse steden. De beelden, met onderschrift ‘The emperor has no balls’ verwezen naar het sprookje ‘De nieuwe kleren van de keizer’ en representeerde ‘de voorbijtrekkende nachtmerrie’, schrijft de kunstgroepering in een verklaring.

Het beeld van de Republikeinse presidentskandidaat heeft geen ballen, omdat Trump in de ogen van Indecline geen man is. ‘’Het is een klein kinderachtig kind’’, geven ze als verklaring aan de Huffington Post. ‘’Het is onze wens om in het najaar terug te kijken en te lachen om Donald Trumps mislukte en desillusionele poging om het presidentschap te veroveren.’’ Mensen op straat vonden de sculpturen onbetaalbaar, anderen grappig en een enkeling smerig. ‘’Iemand waar je een hekel aan hebt zie je liever niet naakt’’, vertelt een omstander aan NOS. ‘’Dit is briljant. Hij moet een toontje lager zingen. Hij vindt zichzelf fantastisch, maar dit laat goed zien wie hij echt is’’, laat een ander weten. De meningen over het beeld zijn verdeeld, maar ‘’het zorgt voor discussie waar het land behoefte aan heeft’’, aldus een fan van het beeld.

Argus – René Leisink

Argus

René Leisink maakt onder het pseudoniem Argus actuele cartoons voor Metro, met zíjn mening erin verwerkt. ‘’Al wil ik mijn invloed ook niet overschatten. Ik wil vooral een leuke tekening maken in de kantlijn van de actualiteit’’, laat hij weten aan de Mediaredactie. Zijn doel is om lezers aan het denken te zetten. ‘’Als ik hiermee het humeur van mijn lezers positief kan beïnvloeden, ben ik eigenlijk al dik tevreden.’’

De kracht van een cartoon zit wat Leisink betreft in het ‘brandpunt’. ”Ik heb slechts één tekening tot mijn beschikking met een tekst die zo kort is als een tweet (140 tekens, red.). Meer niet.” Hierdoor wordt hij gedwongen om een plaatje te maken dat in één oogopslag begrepen wordt. ”Als ik daarin slaag, dán is mijn cartoon gelukt.”

‘’De overeenkomst tussen goede kunst en treffende actualiteit is de ‘relevantie’’’, vervolgt hij. ‘’Een goede cartoon of goed gedicht is alleen vandaag relevant. Morgen hoort hij bij het oud papier. En misschien hoort hij over twintig jaar in een archief.’’ Ook hier spreekt hij van het ‘brandpunt van de dag’. ‘’Als je precies dat brandpunt weet te vinden, dan weet je dat je iets goeds hebt gemaakt.’’

”Actualiteit geeft mijn cartoons relevantie.” Leisink ziet het als zijn excuus om zijn cartoons in een dagblad te publiceren. ”Maar een goede humoristische cartoon is vaak wat universeler. Dan is de actualiteit alleen de aanleiding om een goede grap te maken.”

Portable War Memorial – Edward Kienholz

Het draagbare oorlogsmonument van Edward Kienholz in het museum Ludwig in Keulen is een driedimensionaal drieluik. Uncle Sam is afgebeeld, die Amerikaanse soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog opriep om mee te strijden en zangeres Kate Smith staat in een prullenbak waar het lied ‘God bless America’ uit klinkt.

Een kopie van Felix de Weldons Iwo Jima Memorial bij Arlington National Cemetry, dat werd gemaakt naar aanleiding van de foto Raising the flag on Iwo Jima van Joe Rosenthal, valt het meest op. ‘Het planten van de vlag op Japanse bodem gaat (in Kienholz’ kunstwerk, red.) gepaard met een diner, picknick-tafels en diverse symbolen die de zinloosheid van oorlog onderschrijven’, schreef de Volkskrant twintig jaar geleden al over het kunstwerk.

Stephan Farthing schrijft in zijn boek ‘Kunst in het juiste perspectief’ dat Kienholz, ondanks de anti-oorlogsboodschap die uit het werk spreekt, zijn landgenoten niet voor het hoofd wilde stoten en een ‘gedenkteken’ creëerde dat niet overmoedig maar bemiddelend is. Met het kunstwerk wil hij laten zien dat het leven – de ‘business as usual’ – doorgaat, terwijl er altijd een oorlog gevaarlijk dichtbij wordt uitgevochten.

Gay Cops Kissing – Banksy

 Gay Cops Kissing

Met het graffitikunstwerk legt straatartiest Banksy de opvattingen over mannelijkheid onder vuur. Politieagenten worden over het algemeen gezien als sterke machomannen met veel gezag, terwijl homoseksuele mannen worden gezien als ‘minder mannelijk’. Banksy verwerpt met zijn ‘piece’ deze opvatting, doordat hij de agenten homoseksueel afbeeldt.

Het kunstwerk werd naar aanleiding van de tentoonstelling ‘The Art of Banksy’ in de Beurs van Berlage uitgebeeld op het Museumplein in Amsterdam. Lars Brehm van de Stichting Amsterdam Street Art vertelde aan de Telegraaf dat er direct reacties waren te zien op Facebook. ”Dit is waar Amsterdam als stad voor staat. Wij staan op voor zowel artistieke vrijheid als seksuele vrijheid.”

Mappa – Alighiero Boetti

‘Het uiteenvallen van de Oekraïense Socialistische Sovjetrepubliek, de Duitse hereniging en territoriale geschillen in het Midden-Oosten zijn allemaal tergu te zien in het kunstwerk’, vermeldt het boek ‘Kunst in het juiste perspectief’. De handgeweven wereldkaarten van kunstenaar Alighiero Boetti werden gemaakt door Afghaanse vrouwen in Kaboel en later in vluchtelingenkampen in het Pakistaanse Peshawar.

De wevers borduurden alle landen met het patroon van de vlag van het desbetreffende land en voorzagen de randen van teksten over de jihad en de status van Afghaanse vluchtelingen. Het illustreert dat een natie maar een idee is, want haar grenzen kunnen veranderen of de natie kan op den duur helemaal verdwijnen.

In de kaarten zijn thema’s als ‘het verstrekken van de tijd’, ‘klassenvelingen’ en ‘niet-westerse culturele productie’ terug te vinden. Het laat mensen nadenken over hun stand in de maatschappij, conflicten en hun visie over de wereld.

Headerfoto: Flickr (m0122, cea +, Rajbir Bhattacharjee, Rongem Boyo), Argus