perugia Uncategorized

Van sensatiejournalistiek naar onderzoeksjournalistiek

Apr 11, 2016 anoukslot

Door Anouk Slot

Hoe bericht je als journalist over seksueel misbruik? Hoe voorkom je dat de berichtgeving alleen maar sensatie oplevert? Hoe ga je om met getraumatiseerde geïnterviewden? Belangrijke vragen die aan bod kwamen tijdens een lezing op het International Journalism Festival 2016 in Perugia.

De groep journalisten van het medium IRPI (Investigative Report Project Italy) had, toen ze aan dit project begon, nooit gedacht dat ze te maken zou krijgen met een gigantische serieverkrachtingszaak. Meestal berichten de IRPI-journalisten over kleinere zaken waarin er alleen een dader aan te pas komt. Dit keer hadden ze te maken met een dader én veertien slachtoffers. IRPI reconstrueerde de persoonlijke ervaring van elk van de veertien (jonge) vrouwen, die vorig jaar in contact kwamen met de journalisten.

Het verhaal
Een 35-jarige politieagent uit Padua, die zijn huis beschikbaar stelt voor couchsurfing, via een couchsurf-website. De vrouwen die bij hem komen couchsurfen, drogeert hij en vervolgens verkracht hij ze. Sommige vrouwen drogeert hij zelfs zo erg dat ze zich amper wat kunnen herinneren van de gruweldaad en dagen later nog in de war zijn. De meeste slachtoffers durfden er niet mee naar de politie, omdat de dader zelf politieagent is. De politieagent zit nu vast in verband met de verkrachting van een zestienjarig meisje. Deze zaak zorgt voor een sneeuwbaleffect; ook andere aanklachten volgen.

“We hadden van te voren eigenlijk onderzoek moeten doen naar hoe je correct bericht over een onderwerp als dit”, zegt medeoprichter van IRPI, Cecilia Anesi. Het team van IRPI zorgde ervoor dat de slachtoffers goed werden opgevangen en verzorgd. Er werd voor allemaal een advocaat geregeld en ook was er een team van psychologen dat klaar stond. “We wilden iets kunnen betekenen voor de slachtoffers, maar ook voor de rest van de buitenwereld. We waren hier echter niet op voorbereid. We moesten leren omgaan met slachtoffers in zo’n situatie”, zegt Giulio Rubino, medeoprichter van IRPI.

Gavin Rees, van Dart Centre Europe, hielp ze hierbij. Hij houdt zich voornamelijk bezig met journalistieke trauma’s en onderzoek naar trauma’s en misbruik. Gavin werkt zelf veel samen met journalisten en filmmakers, ook heeft hij goede contacten met psychologen. “Zaken als deze hebben een grote klinische achtergrond”, zegt Rees, “75% van de vrouwen die verkracht zijn, heeft last van een post traumatisch stress syndroom (PTSS)”. Rees vertelt dat trauma’s het voor filmmakers en journalisten extra moeilijk maken om met slachtoffers te praten, omdat het voor hen zwaar is over het onderwerp te spreken.

IJF-sexual-violence3
Gavin Rees

Tips van Gavin Rees
“Trauma’s kunnen er voor zorgen dat mensen de traumatische ervaring opnieuw ervaren wanneer zij erover praten. Ook bestaan er gevallen waarin mensen het zo erg vinden dat ze de traumatische ervaring verdringen en zich er helemaal niets van kunnen herinneren. Als journalist heb je vaak te maken met de eerste groep”, aldus Rees, die de volgende tips heeft.

  • Luister: als journalist luister je. Maar alleen luisteren is moeilijk omdat ons emotionele instinct opspeelt. Probeer dat te vermijden.
  • Houd afstand: probeer tijdens het interview je emoties op afstand te houden en je zo min mogelijk te verplaatsen in de geïnterviewde. Mensen proberen zich in de situatie te verplaatsen en stellen daardoor sneller de verkeerde vragen.
  • Werk samen: trauma’s halen de controle weg bij mensen, gevoelens nemen de overhand. Als je zo iemand interviewt, is het belangrijk dat je samenwerkt met de getraumatiseerde in plaats van er tegen werkt.
  • Maak afspraken: je wilt als journalist natuurlijk dat het interview voor beide partijen zo prettig mogelijk verloopt. Kom daarom niet voor verrassingen te staan en praat er voordat je aan het interview begint even rustig over samen. Waar wil de geïnterviewde het wel of juist niet over hebben?

Het maken van het journalistieke verhaal liep parallel met het onderzoek. Eerst heeft het team van IRPI een vertrouwensband opgebouwd met de slachtoffers. Veel slachtoffers vonden het in eerste instantie moeilijk om over de gebeurtenis te praten. “Daarom hebben we besloten alleen de vrouwen van ons team te laten spreken met de vrouwelijke slachtoffers, van vrouw tot vrouw is dat toch makkelijker”, zegt Alessia Cerantola, medeoprichter van IRPI. Het moeilijke aan deze zaak was, dat de slachtoffers zich niet veel konden herinneren van de verkrachting, omdat zij gedrogeerd waren. Dat zorgde voor onzekerheid. Het team speelde een dubbelrol, als journalist en min of meer als als getuige: de slachtoffers wilden alleen tegen hen hun verhaal kwijt.

Sensatiejournalistiek
IRPI wilde verder gaan dan de sensatiejournalistiek. Dat heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat deze zaak uitmondde in een groot journalistiek onderzoeksproject. Media in de landen van herkomst van de slachtoffers kregen de verhalen aangeboden. Publicaties volgden over de hele wereld, van The Guardian tot The Sydney Morning Herald. “We wilden geen sensatie. We wilden het échte verhaal vertellen en de slachtoffers in hun waarde laten, ze met respect behandelen. We hebben een manier gevonden om dat te doen, om recht te doen aan hun herinneringen”, zegt Anesi.