Door: Jacco Eikenaar

Het is niet makkelijk om een diepgravend onderzoek te doen naar seksueel geweld. De slachtoffers kunnen vaak niet meewerken omdat ze getraumatiseerd zijn. Praten over de verkrachting of aanval is ontzettend moeilijk voor ze. Hoe pak je dit aan?

Gavin Rees, Directeur bij Dart Centre for Journalism & Trauma vertelt hierover op het International Journalism Festival in Perugia.

“Het gaat verder dan het alleen verplaatsen in de persoon”, zegt Rees. Zeggen dat je weet hoe slachtoffers zich voelen is niet de juiste aanpak. Tenzij je het zelf hebt meegemaakt heb je geen idee hoe zij zich voelen.”

Nog meer dan bij een normaal interview is bij een interview met een getraumatiseerd persoon een goede voorbereiding belangrijk.

Lees jezelf goed in. Doe onderzoek naar seksueel geweld en de mogelijke effecten op slachtoffers. Wat gebeurt er in de psyche van een getraumatiseerd persoon, hoe reageert hij of zij op het terughalen va de gebeurtenis? Maar hoeveel je ook over het onderwerp hebt gelezen, je kunt nooit voorspellen hoe iemand uiteindelijk reageert.

Geen slachtoffer maar survivor
Je woordgebruik tijdens het interview is ook belangrijk. Verkrachting of aanranding heeft niks met normale seks te maken. Zeg dus geen dingen als ‘Toen hij seks met je had…’. Let er ook op dat je niet de schuld in schoenen van het slachtoffer schuift. Stel geen vragen als: ‘Maar waarom had je die kleren aan?’ Of : ‘Had je het kunnen voorkomen?” Volgens Rees vinden veel mensen die verkracht of aangerand zijn het ook niet fijn om slachtoffer genoemd te worden, ze hebben voorkeur voor iets als survivor.

Na de voorbereiding komt het interview zelf, ook hier zijn een hoop dingen waar je rekening mee moet houden. Geef de geïnterviewde een gevoel van veiligheid, zorg ervoor dat hij of zij betrokken wordt bij het maken van beslissingen rondom het interview. Waar  en wanneer het interview plaatsvindt bijvoorbeeld. Geweld en verkrachting nemen de controle en macht van een persoon weg, probeer ze dit terug te geven.

Stiltes zijn goud waard
Dat je emoties mee gaan spelen bij onderwerpen zoals dit is logisch. Toch moet je tijdens het interview proberen ze te onderdrukken omdat die invloed kunnen hebben op het gesprek. Als je merkt dat je het er moeilijk met hebt, hou dit voor jezelf en probeer je focus terug te brengen op wat er wordt gezegd. Proberen beter te luisteren. Juist door stiltes te laten vallen en niet direct door te vragen, geef je het slachtoffer ruimte om zijn of haar verhaal te doen. Op de ander zijn non-verbale communicatie letten helpt hierbij.

Na het interview is het tijd om het op te schrijven. Let ook weer op je taalgebruik. Als je de aanval beschrijft dan is het belangrijk om een goede balans te vinden. Te veel details en het wordt te sensationeel, te weinig en je hebt een kans dat het minder erg klinkt dan het is.

Nu is ook het moment om goed te checken of je de veiligheid van de geïnterviewde wel goed hebt gewaarborgd in je stuk. Anticipeer wat het effect van je publicatie gaat zijn. Het beschermen van je geïnterviewde is extreem belangrijk. Een grote angst van hen is dat de verkrachter ze weer komt opzoeken. Betrek ze ook hier weer bij, laat ze stukken van je tekst lezen om te controleren of ze er tevreden met zijn. Nadat ze het gelezen hebben en bewijs zien van je intenties zijn ze misschien ook wel geneigd om meer te delen.

Vergeet uiteindelijk ook jezelf niet. Verslag doen van seksueel geweld is emotioneel erg zwaar en pas op dat je zelf geen mentale schade oploopt. Niet alleen de survivor moet zich veilig voelen, maar jij ook.

Dit artikel is geschreven aan de hand van een hand-out verkregen tijdens de panel discussion: Whistleblowing and reporting on sexual violence dit panel werd gehouden op het International Journalism Festival 2016.