Een Australiër keek vreemd op toen zijn prutswerk door tientallen media serieus genomen werd. Wat als experiment bedoeld was, eindige in een hoax. “Sorry als ik voor negativiteit zorgde. Ik zal het nooit meer doen.”

Hoax is in het Engels een woord voor bedrog, truc, oplichterij. Het is waarschijnlijk afgeleid van hocus pocus

Lichtbal

Johnson Thompson, zoals hij zich op zijn YouTube-kanaal noemt, had een videobewerkingsprogramma gekocht en wilde aan de wereld zijn kunstjes vertonen. Hij knutselde een lichtbal boven de stad Canberra, plaatste er een gek geluidje onder en postte de video op YouTube. Al snel pikte ABC de video op en berichtte dat het om een ‘ball lightning’ ging. Zelfs sterrenkundigen bevestigden het zeldzame fenomeen. 

Foutje bedankt

Toen andere media het bericht overnamen, vond meneer Thomspon het de hoogste tijd om te vertellen dat de video nep was. ABC deelde de bekentenis op hun website, maar zei zelf geen sorry.

ABC is niet het enige nieuwskanaal dat geen excuses maakt voor het verspreiden van hocus pocus. Volgens een woordvoerder van De Hoax-wijzer is sorry zeggen echter geen overbodige luxe: “Het is een ethisch vraagstuk, maar het zou getuigen van eerbied voor de lezer indien het medium zich daadwerkelijk zou verontschuldigen. Wat je wel op z’n minst zou mogen verwachten, is dat er een rechtzetting wordt gepubliceerd. Dit zou getuigen van journalistieke oprechtheid. Immers, als hoax-debunkers (redactie: hoax-ontmaskeraars) de correcte informatie kunnen achterhalen, moeten journalisten dat zeker kunnen.” De Hoax-wijzer speurt broodjeaapverhalen op en deelt deze op de website en Facebook.

Social media

Facebook gaat de strijd tegen nepberichten aan. De website ontwikkelt een nieuwe functie die het posten van hoaxen tegengaat. Een klein groepje gebruikers ziet voortaan de optie “This is a false news story” bij het rapporteren staan. Bij genoeg meldingen krijgt de post een hoax-label. Wanneer dit voor iedereen toegankelijk wordt, is nog niet bekend. De Hoax-wijzer ziet verspreiding via Facebook vaak gebeuren: “Bij de verspreiding van een hoax zijn altijd minstens twee personen verantwoordelijk. Ten eerste de persoon die de hoax maakte en ten tweede de persoon die de hoax verder verspreidt zonder de informatie na te trekken. In het geval van de tweede persoon gaat het meestal om mensen die een kettingmail naar hun vrienden en familie doorsturen, of die een hoaxbericht delen op Facebook of andere sociale media. Daarom is het belangrijk goed op te letten als je wordt geconfronteerd met nieuwe, vaak nogal sensationele informatie, en op zoek te gaan naar de bron van die informatie en de betrouwbaarheid ervan.”

Dat doen we niet meer

In een tijd waar een bericht binnen een paar seconden de hele wereld over gaat, is het lastig om hoaxen te voorkomen. Tips als die van De Hoax-wijzer zijn een goed begin. De Australiër kwam er met zijn sorry vanaf en zijn bewerkingstalenten zijn ook flink verbeterd. Is het toch niet voor niets geweest.