N&A

Advocatuur en journalistiek: ”Het is een spelletje”

Jan 27, 2016 juliadilissen

De rechtsjournalistiek staat onder druk. Kranten openen met koppen als ‘Steve Steveart: verkrachter?’ om te scoren. Commercialisering is een gevaarlijke ontwikkeling. Advocaat Bart de Schrijver was vroeger zelf journalist  en werpt een blik op de kwaliteit van de rechtbankjournalistiek en de fouten die worden gemaakt.

Bart de Schrijver ligt toe dat de commercialisering in de journalistiek ervoor zorgt dat het vermoeden van onschuld veelvuldig wordt geschonden. ‘’Verdachte hebben al een moord gepleegd in de media voordat ze überhaupt voor de rechter zijn verschenen. Dit is een bedreiging voor de betrouwbaarheid van de journalistiek. Een site plaatst al snel een artikel over een rechtszaak, die daarna weer op momenten moet worden gerectificeerd. Journalisten moeten terughoudend zijn in de berichtgeving. Vooral in populaire media is eigenlijk het hek van de dam.’’

De Schrijver begrijpt dat scoren met rechtbankjournalistiek makkelijk gaat, maar benadrukt ook de ernst hiervan. ‘‘Naast de dalende kwaliteit van de journalistiek heeft dit grote gevolgen voor de rechtszaak en de verdachte. Een verdachte van een zaak die onschuldig blijkt te zijn, is in de media al breed uitgemeten als schuldige. Het is voor de verdachte zo onmogelijk om normaal terug te keren naar zijn oude baan zonder raar aangekeken te worden. Advocaten voelen zich hierbij vaak verplicht om in de media op te treden en hun cliënt te verdedigen. ‘’

Naast commercialisering, vindt ook digitalisering plaats in de journalistiek. Dat heeft effect op de rechtbankjournalistiek. ‘’Zo had ik een cliënt die in de media al breed werd uitgemeten als de schuldige van een moord. Als op internet en social media iemand al vanaf het begin wordt bestempeld als de dader, is het voor de rechtbank eigenlijk nog onmogelijk om een eerlijk en objectief debat te voeren. ‘’Dit gold ook voor de zaak over de kopschoppers in Eindhoven. Zij kregen strafvermindering, omdat ze door de mediastorm al groots waren gestraft. ‘’In deze zaak kan de afwezigheid van het voeren van een eerlijk en objectief debat hiermee te maken hebben. Het is aan een rechter om hier verder over te oordelen.’’

De Schrijver benadrukt dat een rechtbankartikel tijd vergt. Journalisten moeten hier minstens drie uur voor uit trekken. Hier is helaas geen tijd meer voor in het huidige medialandschap. De Schrijver komt met bruikbare tips voor de journalist, ook in tijdgebrek:

  • De journalist moet zelf vat hebben op de zaak. Er mag nooit worden uitgegaan van één bron die niet door de journalist zelf is gecontroleerd. De raadsman van de beklaagde en de beklaagde zelf moeten ten minste worden gebeld. Er moeten objectieve parameters worden getoetst. Lukt dit niet, dan moet de journalist zo objectief mogelijk blijven door alleen op te schrijven wat hij zeker weet.
  • De journalist moet basiskennis hebben van de rechtsbeginselen. Als iemand niet eens weet wat het verschil is tussen de rechtbank en de hoge raad, dan kan hij daar moeilijk en kwalitatief goed artikel over schrijven. De journalist is er om het publiek op te voeden en ze een objectieve werkelijkheid te geven.
  • Slachtoffers citeren is niet verboden, de journalist mag zelfs de meest smeuïge quotes opschrijven. Het beginsel hierbij is wel dat er evenwichtig moet worden geschreven. Laat bij een duidelijk citaat van een slachtoffer ook het citaat van de raadsman zien. Beide kanten moeten worden gehoord.
  • Werk op de opleidingen journalistiek met rollenspellen. Sta in de schoenen van het slachtoffer, de raadsman of de rechter. Zo worden de studenten zich beter bewust van de gevolgen van onjuist, tendentieuze berichtgeving en worden ze kritischer. Kritisch, maar wel volgens de juiste spelregels.
  • Niet onnozel doen: het mag er ook eens hard aan toe gaan. Journalisten moeten niet soft zijn, ze moeten juist hard en kritisch zijn. Dat is hun baan. Als advocaat weet ik van te voren precies wat ik ga zeggen tegen de journalisten. Drie punten die ik behandeld wil hebben ram ik desnoods door de strot van een journalist heen tot dat hij er genoeg van heeft. Ik ga nooit onvoorbereid naar een journalist. Andersom moet een journalist dat ook niet doen. Ik houd mijn propagandapraatje en quotes al klaar, een journalist moet daar doorheen zien te prikken. Dat is ook het spelletje, hè.