Internationaal N&A

Bellingcat-tactiek de toekomst van de journalistiek?

Jan 13, 2016 anoukslot

Beeld: Pexels 

Bellingcat heeft een reconstructie gemaakt van de route van de Buk-raket die MH17 op 17 juli 2014 neerhaalde. Ook heeft de groep ‘burgerjournalisten’ het aantal mogelijke betrokkenen bij het afvuren van de raket kunnen reduceren tot twintig militairen.

Het zag er naar uit dat we er nooit achter kwamen, maar het raadsel lijkt opgelost. En dan te bedenken dat de informatie die Bellingcat hiervoor nodig had, al die tijd gewoon op het internet voor het oprapen lag. Het heeft dit voor elkaar gekregen met behulp van social media. Openbare bronnen zoals Instagram, Twitter en Facebook maakte het voor Bellingcat mogelijk op deze manier de route van de Buk-raket te achterhalen en de militairen die waarschijnlijk betrokken waren bij het afvuren van de raket te identificeren.

Bellingcat heeft een uitgebreid rapport met de namen, foto’s, video’s en ander bewijsmateriaal overgedragen aan het Joint Investigation Team (JIT) dat, onder leiding van het OM, het strafrechtelijk onderzoek doet naar de ramp van MH17. Alle namen en andere gegevens zullen door het JIT serieus worden bekeken, onderzocht en beoordeeld op bruikbaarheid voor het strafrechtelijk onderzoek, zegt een woordvoerder in een interview met de NOS.

Ontstaan
Bellingcat is op 15 juli 2014, twee dagen voor de MH17-ramp, opgericht door de Brit Eliot Higgins (35). Het moest een platform zijn van niet-professionele citizen journalists. Het bestaat uit achttien burgerjournalisten uit onder andere Nederland, Duitsland, Finland, de VS en Australië. Al maanden houden zij zich bezig met het vinden van informatie rondom MH17, vanaf de bank met de laptop op schoot. Uiteindelijk ontdekten zij samen dat het Tweede Bataljon van de 53ste Luchtafweerbrigade, afkomstig uit de omgeving Koersk in Rusland, de Russische Buk-raketinstallatie transporteerde. Het Bataljon bestond volgens Bellingcat uit ongeveer honderd militairen, maar heeft de groep betrokkenen kunnen reduceren tot pakweg twintig militairen. Het gaat de burgerjournalisten van Bellingcat vooral om ‘waarheidsvinding’.

De namen van de militairen die aanwezig waren bij de afvuring van de Buk-raket stonden gewoon op Instagram

Hoe het Bellingcat lukte
Bellingcat bezit niet over getrainde computerhackers. “Het is gewoon een kwestie van goed zoeken en verbanden leggen. Je staat versteld van wat militairen online zetten”, vertelt Higgins aan Trouw. Ze struinen niet alleen Facebook en Twitter af, maar ook het VKontakte (de Russiche Facebook) en Google Earth. Ook heeft Bellingcat veel gehad aan de presentielijsten van de Russische militairen, deze stonden gewoon online op Instagram. Uiteindelijk linken ze de gevonden namen aan video’s en foto’s, en deze dan vervolgens weer aan locaties met behulp van satellietbeelden. Higgins vertelt aan de Volkskrant: “Ik zeg niet dat het de enige juiste of beste vorm van journalistiek is, maar het is zeker een deel van de toekomst.”

Wisselende geluiden
Het is natuurlijk best een vreemde situatie, een stel vrijwilligers dat onderzoek doet naar een ramp waarbij 200 mensen om het leven kwamen, door middel van openbare bronnen en daarmee bewijzen opduiken. Hier is dan ook behoorlijk wat commentaar op. Vooral omdat de mensen van Bellingcat zelf helemaal geen militaire expertise bezitten of voet hebben gezet in oost-Oekraïne om daar onderzoek te doen. Alles werd gedaan vanuit huis, vanachter een beeldscherm.

Toch wordt er, ondanks de negatieve geluiden, tegenwoordig steeds meer gebruik gemaakt van Open Source Intelligence. Zo zou Higgings voor sommige professionele inlichtingendiensten zoals MI6 een zeer goede analist zijn geweest. Ook Minister Koenders zegt in het radioprogramma Nieuws en Co erg positief te zijn over Bellingcat. Hij is er van overtuigd dat alle informatie die Bellingcat heeft verzameld, justitie zeker kan helpen.