Wie herinnert het zich niet, die zwarte dag een jaar geleden waarop twee gewapende mannen een bloedbad aanrichten bij Charlie Hebdo. Ruzies, een vertrekkende cartoonist en een omstreden prijs volgden.

De aanslag op 7 januari 2015 had twaalf doden als gevolg. Acht van hen behoorde tot de redactie van het tijdschrift. Zonder hen is Charlie Hebdo niet hetzelfde als voorheen. Dat is de mening van Niek Pas, kenner op het gebied van de Franse media en cultuur. “Zij waren beeldbepalende tekenaars voor Charlie Hebdo. Hun creativiteit is niet zomaar te vervangen. Nu deze cartoonisten er niet meer zijn, is de stijl van het blad veranderd en liggen de accenten net anders.” Dat komt volgens Pas doordat de nieuwe redacteuren, die de omgekomen medewerkers hebben vervangen, allemaal hun eigen stijl en interesse hebben. Het is aan de huidige redactie van Charlie Hebdo om een nieuwe invulling aan het tijdschrift te geven die past bij de principes van het blad: voorstanders van een open samenleving, met een kritische houding op religieus en politiek fanatisme en vooral het schoppen tegen heilige huisjes.

Foto cc;: ^~^Pointyears
Foto cc: ^~^Pointyears

Een talentvolle generatie weg
Ondanks het verlies van acht collega’s, waaronder hoofdredacteur Stéphane ‘Charb’ Charbonnier, kwamen de overgebleven redacteuren van Charlie Hebdo nog geen week na de aanslag met een nieuwe editie: het overlevingsnummer. Met op de cover een cartoon van de profeet Mohammed, afgebeeld met een traantje en in zijn handen een bordje met ‘Je suis Charlie’, de veel verkondigde slogan waarmee steun werd geuit voor Charlie Hebdo en de vrijheid van meningsuiting. Verder siert de tekst ‘Alles is vergeven’ de voorpagina van het nummer. “Ik vond hem minder geslaagd dan eerdere edities”, zegt Niek Pas erover. “Het is toch anders. Er is een talentvolle generatie weggevaagd die jarenlang in die wereld meedraaide en waarvan sommige tekenaars vijftig of zelfs zestig jaar actief waren in de Franse media.”

Voorzichtiger is Charlie Hebdo volgens de universitair docent niet geworden. De reden dat Mohammed sinds juli niet meer in het tijdschrift wordt afbeeld, zou volgens hem eerder te maken hebben met andere interesses van de nieuwe redactie. “De profeet werd sowieso niet heel vaak afgebeeld. Zeker niet als je het vergelijkt met hoe vaak cartoons van de Paus in het blad hebben gestaan. Helaas was het genoeg voor een aanslag.

Gedonder op de werkvloer
De sfeer op de redactie was al ver gezakt na de aanslag, maar daarna werd het er niet beter op. Onder de redactieleden ontstond in maart onenigheid over het enorme geldbedrag dat door donaties en veel hogere oplage was binnengekomen. Maar liefst dertig miljoen euro kwam in het laatje van het voorheen bijna failliete Charlie Hebdo. Dat geld kwam in het beheer van drie aandeelhouders: de ouders van de vermoorde hoofdredacteur Charb, de nieuwe hoofdredacteur Laurent ‘Riss’ Sourisseau en directeur Eric Portheault. Een groep redactieleden eiste een eerlijke verdeling van het kapitaal en namen advocaten in de arm. Het bleef echter niet bij een kleine ruzie. In mei melde Renald ‘Luz’ Luzier zijn ontslag bij het blad. Hij was een van de weinige cartoonisten die de aanslag op Charlie Hebdo overleefde en een voorstander van het gelijk verdelen van het enorme geldbedrag. “Dat meningsverschil zal zeker mee hebben gespeeld”, stelt Niek Pas over het vertrek van Luz, “maar de voornaamste reden is dat Charlie Hebdo niet langer het clubje vrolijke anarchisten is dat een blaadje in elkaar steekt. Voor Luz is Charlie Hebdo niet meer hetzelfde, omdat zijn vrienden er niet meer zijn.

Geen anti-islamblad
In mei was er naast het vertrek van Luz, echter ook beter nieuws. De literaire mensenrechtenorganisatie PEN American Center kent de Freedom of Expression Courage Award toe aan Charlie Hebdo. Deze prijs wordt ieder jaar uitgereikt aan een persoon of organisatie die zich dapper inzet voor de vrijheid van meningsuiting. “De huidige redactie van Charlie Hebdo is doorgegaan met haar werk en deze prijs weerspiegelt hun weigering om beperkt te worden in hun recht op meningsuiting vanwege geweld”, was de redenering van PEN. Niet iedereen was het met deze erkenning eens. Zes prominente Engelstalige schrijvers boycotten het gala waar de prijs werd overhandigd. Daarnaast tekenden meer dan honderd schrijvers die aangesloten zijn bij PEN bezwaar aan in een open brief. Beide groepen zijn van mening dat Charlie Hebdo bepaalde groepen – en vooral moslims – beledigt. “Deze tegenstanders begrijpen niet goed waar Charlie Hebdo voor staat”, reageert Pas daarop. “De redactieleden hebben niks tegen de islam, maar richten zich tegen al het religieuze fanatisme. Niet alleen in de islam, maar ook in andere geloven.”

Klik op de onderstaande afbeelding om de bijbehorende tijdlijn te bekijken.

tijdlijn charlie hebdo

 

Image Credits: Foto cc: Valentina Calà.