De NPO tikte De Wereld Draait Door op de vingers vanwege te veel reclame over het DWDD pop-up restaurant tijdens de uitzending. De omroepen moeten zelf geld verdienen, maar te veel gratis reclame bij de publieke omroep is volgens de Mediawet niet toegestaan. Het Commissariaat voor de Media is streng, maar kan de grens tussen de publieke- en commerciële omroep moeilijk aangeven.

Dat omroepen meer doen dan alleen tv en radio maken is niet uitzonderlijk. Vrijwel iedere omroepenvereniging geeft gidsen uit, heeft een webwinkel of verkoopt programma’s aan het buitenland. Nevenactiviteiten als deze zijn toegestaan zolang een omroep zich houdt aan de Mediawet.

De Wereld Draait Door loopt hiermee voorop. Eerder bracht DWDD al het theekopje uit, waar Matthijs van Nieuwkerk altijd zijn thee uit drinkt. Naast deze gebruikelijke merchandising, organiseert DWDD sinds enkele jaren ‘spin-offs’. Op tv, maar ook daarbuiten. DWDD zegt zelf deze spin-offs te organiseren om zo de relatie met de kijkers te verstevigen. Dat komt het programma ten goede. “Al zijn deze nevenactiviteiten er ook, omdat we vanuit Den Haag de opdracht hebben gekregen meer eigen inkomsten te genereren. Dat is gezien de forse bezuinigingen ook noodzakelijk”, zegt een woordvoerder van BNN-VARA in een interview met NRC. Zo waren er onder andere colleges over wetenschap, tijdelijke musea en een festival. Telkens waren deze nevenactiviteiten cultureel, een restaurant daarentegen een ander verhaal en nieuw. Voor die categorie gelden soepele regels: sponsoring is toegestaan, je mag een boek of film aanprijzen en bespreken op tv, maar te veel reclame maken mag niet. Recent had De Wereld Draait Door een voorval omtrent het DWDD pop-up restaurant, er werd te veel reclame voor gemaakt tijdens de uitzendingen. Matthijs van Nieuwkerk gaat hier later nog op in, bekijk het fragment vanaf minuut 03.36 hier.

Mediawet
In de Mediawet staan onder andere regels voor het uitzenden van reclame op de publieke omroep. De publieke omroep mag reclame uitzenden, maar niet zoveel als de commerciële omroepen en programma’s mogen niet onderbroken worden. Sponsoring mag alleen bij cultuur- en sportprogramma’s. De Wereld Draait Door werd teruggefloten omdat er te veel reclame werd gemaakt op de publieke omroep voor het pop-up restaurant. Om te zorgen dat de publieke omroep de diversiteit van de samenleving laat zien, geeft de Rijksoverheid subsidie. De omroepverenigingen, de NOS en de NTR, moeten om zendtijd te krijgen aan bepaalde voorwaarden voldoen. Zo moeten ze voldoende leden hebben (minimaal 50.000) en als doel hebben: publieke programma’s maken vanuit een bepaalde missie.

Commissariaat voor de Media
De controle met betrekking tot de regels van de Mediawet wordt uitgevoerd door het Commissariaat voor de Media. Het Commissariaat houdt op verschillende manieren in de gaten of omroepen zich houden aan de Mediawet. Dus ook of omroepen zich houden aan de regels over reclame. De omroepen zijn beschermd tegen censuur (bemoeienis van de overheid op de inhoud) en worden daarom altijd pas na afloop van de uitzendingen gecontroleerd op de programmavoorschriften. Het Commissariaat voor de Media heeft daarom geen invloed op de vorm en de inhoud van de programma’s. Vandaar dat De Wereld Draait Door pas na enige tijd te horen kreeg dat er geen reclame meer gemaakt mocht worden voor het pop-up restaurant. Volgens het Commissariaat voor de Media was het veel meer dan alleen ‘vluchtig noemen’. Hierdoor was er spraken van oneerlijke concurrentie en dat is volgens het Commissariaat niet toegestaan.

Amerika
In Amerika gaan ze hier echter heel anders mee om. Daar hebben ze namelijk wel een Mediawet, de American Media Law, maar geen regels die specifiek gericht zijn op reclame van de omroepen. Er staat in de American Media Law nergens iets over regels omtrent reclame voor nevenactiviteiten. Dit verklaart ook waarom een programma als The Tonight Show van Jimmy Fallon, wel reclame mag maken voor eigen producten of evenementen. Er is in Amerika momenteel een enorme hype gaande met betrekking tot de merchandising van het programma van Jimmy Fallon. The Tonight Show heeft zelfs een eigen webshop. In de webshops kun je onder andere T-shirts, petten, koffiemokken, mutsen, maar ook golfballen en zelfs bowlingballen kopen met het logo van The Tonight Show erop. Iets wat in Nederland absoluut niet geoorloofd zou zijn voor een programma als De Wereld Draait Door.

Eerlijk of oneerlijk
Is het eerlijk om te vragen van de publieke omroepen om zelf geld binnen te halen, maar verder geen reclame te mogen maken voor hun nevenactiviteiten? Terwijl ze daarmee juist geld binnenhalen dat ze vervolgens weer in hun eigen omroep of programma kunnen steken. Als we naar Amerika kijken zien we dat er enorm veel geld mee te verdienen valt. Klein aandachtspuntje is wel dat er in Amerika geen publieke omroep bestaat, alle omroepen zijn daar commercieel. Wordt dit ook de toekomst van Nederland, alleen maar commerciële zenders? De vraag is namelijk of de publieke omroep zichzelf wel overeind gaat houden met de forse bezuinigingen. Het kabinet gaat vanaf 2017 namelijk ruim 178 miljoen euro bezuinigen op de landelijke publieke omroep. Dat is een vijfde van het budget. Ter compensatie hiervoor moedigt het kabinet de publieke omroep dus aan om te zoeken naar alternatieve inkomsten doormiddel van bijvoorbeeld nevenactiviteiten.

Alleen waar ligt in Nederland nou precies de grens tussen de publieke omroep en de commerciële omroepen? Wanneer heet iets alleen ‘vluchtig noemen’ en wanneer heet iets reclame? Het Commissariaat voor de Media zegt dat reclame op de publieke omroep is toegestaan zolang er geen oneerlijke concurrentie dreigt. Verder wil het Commissariaat niet zeggen of het eerlijk is voor de publieke omroep om zelf geld te moeten verdienen maar niet veel reclame te mogen maken. Wel meldt het Commissariaat dat er met ingang van 1 januari 2016 nieuwe beleidsregels over nevenactiviteiten in gaan. In de nieuwe beleidsregels is beter en duidelijker uiteengezet wat wel en wat niet toegestaan is rondom nevenactiviteiten van een publieke omroep. Hiermee hoopt het Commissariaat voor de Media in de toekomst onduidelijkheden rondom onder andere reclame en nevenactiviteiten te voorkomen.