De organisatie van The World Press Photo (WPP) maakte gisteren bekend dat er in 2014 strenger gecontroleerd gaat worden op het manipuleren van foto’s. Het contrast aanpassen, spelen met belichting of gehele delen weg photoshoppen, het kan tegenwoordig allemaal en gebeurt ook bij nieuwsfoto’s. Maar waar ligt de grens van fotobewerking, als het om journalistieke foto’s gaat?

De beslissing van WPP is waarschijnlijk ook genomen op basis van de commotie rondom de winnaar van de titel ‘World Press Photo 2013’. Fotograaf Paul Hansen zou volgens meerdere websites zijn foto bewerkt hebben. Dit bleek achteraf niet het geval te zijn maar wegens alle commotie wil de World Press Photo-organisatie toch de spelregels aanpassen.

Wat worden de nieuwe regels dan? Een foto bijsnijden, uit verschillende lagen opbouwen zoals dubbele beelden en dubbele belichting, iets wegwerken, toevoegen of aanpassen aan de foto, het is vanaf december 2014 allemaal niet meer toegestaan.

Niet alleen bij de World Press Photo maar ook bij gewone nieuwsfoto’s is er steeds vaker sprake van photoshop, aangepaste belichting of bijgesneden composities. We kunnen ons allemaal wel de voorpaginafoto van de treinramp in 2004 in Madrid herinneren. Op de originele foto, gebruikt in veel buitenlandse media, zelfs door de Spaanse krant El País, was duidelijk een afgerukt ledemaat te zien. Verschillende media, zoals de Daily Telegraph maar ook de Stentor en Trouw, shopten het lichaamsdeel weg. Iets te pijnlijk om te zien voor onze onschuldige lezers, was de ethische overweging. Dus wat doe je dan? Dan bewerk je de foto zodanig dat het vleeskleurige hoopje arm of been op de voorgrond van de foto niet meer zichtbaar is.

Bij de Zilveren Camera wordt er ook volop gemanipuleerd, zo blijkt. Men ziet een legerauto die zogenaamd uit zichzelf door de woestijn rijdt, terwijl hij in werkelijkheid wordt voortgetrokken door een andere auto. Natuurfoto’s worden vaak dramatischer gemaakt dan dat ze in werkelijkheid zijn.

Zijn we zo nog wel ethisch verantwoord bezig? Hans Aarsman, foto-analyticus en bekend van onder andere De Wereld Draait Door en de Volkskrant geeft aan dat het bij de onderwerpkeuze begint. De vooringenomenheid (bias) van een nieuwsonderwerp, is volgens Hans Aarsman te vergelijken met de beeldmanipulatie van een nieuwsfoto. Een nieuwsonderwerp dat van tevoren wordt bedacht, zal in zijn uitwerking dus ook als het ware gemanipuleerd zijn. Zo aangepast dus dat het onderwerp in het gewenste licht van de maker wordt gesteld.

Maar dat beantwoordt niet de vraag of het bewerken van nieuwsfoto’s nou ethisch correct is. Huub Evers, media-ethicus en oud lector van de FHJ zegt hierover het volgende: “Foto’s bewerken is natuurlijk van alle tijden. Maar digitaal manipuleren is toch anders. Daarbij wordt de essentie van een foto aangetast, je maakt een andere foto als het ware. En kleine wijzigingen aanbrengen mag wel maar essentie aantasten niet. Echt manipuleren is dus ethisch niet juist”, vertelt Evers. René Boonstra, senior lecturer en researcher stragetic media bij Hogeschool In, voegt hieraan toe: ”Photoshop is net zo ethisch verantwoord als een schilderij waarbij je iemand mooier of lelijker maakt dan diegene in werkelijkheid is.”